Książki historyczne o historii Prus i stare meble stylowe to wszytko znajdziesz w miasteczku na Warmii o nazwie Dobre Miasto
Powrót do indeksu
 

Sprawozdanie z działalności Towarzystwa "Pruthenia"
za rok 2007

 

W roku 2007 Towarzystwo „Pruthenia” rozwijało swoją działalność na wielu polach, angażując przy tym sporą grupę swoich członków. Niektóre z inicjatyw badawczych czy popularyzacji dziejów i kultury dawnych Prusów były kontynuowane, ale doszły też do skutku nowe inicjatywy. Działalność Towarzystwa „Pruthenia” należy rozpatrywać na kilku polach:

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWO-BADAWCZA

1. Jedną ze stałych form działalności naukowo-badawczej Towarzystwa jest kontynuowane od zeszłego roku Seminarium Prussicorum, kierowane przez prof. Grzegorza Białuńskiego. W roku bieżącym odbyło się 6 nadzwyczajnych posiedzeń i 3 zwyczajne. Od października 2007 roku zrezygnowano jednak z tego podziału. Referentami byli zarówno członkowie Pruthenii, jak i młodsi pracownicy naukowi, związani z seminarium doktoranckim prof. G. Białuńskiego oraz zaproszeni goście, w tym z zagranicy. Seminaria odbywają się zawsze w Ośrodku Badań Naukowych (ul. Partyzantów 87, s. 114), o godz. 17, na ogół w ostatni czwartek miesiąca.
Wykaz odbytych posiedzeń w ramach Seminarium Prussicorum w 2007 r.:
25 stycznia 2007 − dr Kazimierz Grążawski (Muzeum w Brodnicy), Z najnowszych badań nad poszukiwaniem pogranicza słowiańsko-pruskiego w rejonie lubawsko-iławskim; dr Mirosław Hoffmann (UWM Olsztyn), Bałtowie – starsi sąsiedzi Słowian, w: Wielka Historia Świata, t. 13, Warszawa 2006; dr Kazimierz Grążawski (Muzeum w Brodnicy), Prezentacja filmu autorskiego pt. Wyprawy krucjatowe na Prusy.
22 lutego 2007 − Joanna Grzelak (Olsztyn), Misje chrystianizacyjne do Prus w świetle historiografii XIX w.
8 marca 2007 − mgr Alicja Dobrosielska (UWM Olsztyn), Formy współpracy Prusów z zakonem krzyżackim w czasie podboju.
29 marca 2007 − dr Justyna Prusinowska (UAM Poznań), Legenda o Brutenie i Widewucie; dr hab. Grzegorz Białuński (prof. UWM Olsztyn), Ostatnie publikacje źródłowe do dziejów ziem pruskich.
12 kwietnia 2007 − mgr Szymon Drej (Olsztyn), Udział w Prusów w kolonizacji Warmii; dr hab. Grzegorz Białuński (prof. UWM Olsztyn), G. Labuda, Die Prussen in den Tschechischen und Slowakischen Ländern des frühen Mittelalters, w: Otazky dejin stredni a vychodny Evropy, Brno 1971.
26 kwietnia 2007 − Patrycja Godlewska (Olsztyn), Pochówki końskie w strefie zachodniobałtyjskiej w okresie wpływów rzymskich i wędrówek ludów.
24 maja 2007 − dr Arkadiusz Koperkiewicz (Gdańsk), Wczesnośredniowieczne praktyki pogrzebowe na pograniczu Prus i Słowiańszczyzny Zachodniej; mgr Robert Klimek (Olsztyn) – Anna Marciniak-Kajzer, Z problematyki badań nowożytnych kopców w rejonie Mrągowa w świetle wykopalisk w Notyście Wielkim, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Archaeologica nr 23, 2001, s. 137-161; dr hab. Grzegorz Białuński (prof. UWM Olsztyn) – Wielka Historia Świata, t. 20 oraz G. Labuda, Studia krytyczne o początkach zakonu krzyżackiego w Prusach i na Pomorzu. Pisma wybrane, Poznań 2007; mgr Jerzy Marek Łapo, Sprawozdanie z wykopalisk archeologicznych w Pieczarkach, pow. Węgorzewo (kwiecień 2007).
22 listopada 2007 − dr Wojciech Wróblewski (UW Warszawa), Legenda galindzka.
13 grudnia 2007 − dr Jan Gancewski (UWM Olsztyn), Udział Prusów w gospodarce folwarków krzyżackich w Prusach; mgr Marek Pacholec (UWM Olsztyn), Rytuał zadawania śmierci u Prusów.

2. Polsko-niemieckie seminarium oraz objazd naukowy „Archiwa niemieckie jako zbiór źródeł do poznania przeszłości dawnych ziem pruskich” − objazd odbył się w dniach 15-21 października 2007 r. na trasie Berlin-Lubeka-Roztock, a jego koordynatorem naukowym był dr Jan Gancewski. Realizując teoretyczną część projektu badacze wygłosili 6 referatów, mających charakter otwartych spotkań: dr H. Hartmman (Geheimen Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz), Das Herzogliche Briefarchiv und seine Regiestrirung; dr Christian Pletzing, (Academia Baltica), Academia Baltica; dr J. Suchoples (UWM Olsztyn), Stosunki USA I Finlandii w latach 1917-1919; dr Jan Gancewski (UWM Olsztyn), Kierunki handlu w późnym średniowieczu miast hanzeatyckich; dr Mirosław Hoffmann (UWM Olsztyn), Nacjonalizm w archeologii Prus Wschodnich; dr Bogdan Radzicki (UWM Olsztyn), Towarzystwo Pruthenia.
W czasie pobytu w Berlinie uczestnicy zapoznali się z historią, zasobem Geheimes Staatarchiv Preussischer Kulturbesitz w Berlin-Dahlem, gromadzącego m. in. zbiory dawnego Prussia Museum w Köningsberg. Studenci korzystali z archiwaliów nie tylko w pracowni naukowej, ale mieli możliwość zapoznania się z warunkami ich przechowywania, rozmieszczenia w archiwalnych magazynach. Ogrom zasobu archiwaliów zgromadzonych w Archiwum Berlin-Dahlem (prawie 7 km akt) zrobił na uczestnikach wielkie wrażenie. Podobny charakter miał pobyt grupy w Staatsbibliothek w Berlinie, gdzie zapoznano się z zasobem, sposobami korzystania z tamtejszych zbiorów.
Pobyt w Berlinie pozwolił również zapoznać się z dorobkiem kulturowym zachodnich sąsiadów. Uczestnicy zwiedzili Pergamonmuseum, Ethnologischen Museum, Museum Europäischer Kulturen, Museum für Vor- und Frühgeschichte Staatliche Museen zu Berlin Preussischer Kulturbesitz Schloss Charlottenburg.
Będąc w Lubece wysłuchano wykładu dr Christiana Pletzinga, w siedzibie Academii Baltica, który zakończył się żywą dyskusją o konieczności nawiązania szerszej współpracy, wymiany studenckiej, publikacji młodych badaczy na łamach pisma wydawanego przez Academię, oraz polsko-niemieckich warsztatów. W Lubece zgromadzono szczegółową dokumentację detali architektonicznych zabytków starego miasta, m. in. Kościół św. Ducha, Kościół mariacki, Ratusz i wiele innych. Podobnie drobiazgowej dokumentacji dokonano w Roztoku, gdzie wysłuchano wykładu dr Jana Gancewskiego.

3. Zespół rekonstrukcji ceramiki zachodniobałtyjskiej − w 2007 roku zorganizowano dwa wyjazdy do Węgorzowa. Pierwszy wyjazd miał miejsce w dniach 4-6 stycznia w składzie: Patrycja Godlewska, Joanna Grzelak, Monika Sabljak, Grzegorz Pepłowski i Paweł Łuszyński. Wtedy to nastąpiły pierwsze próby odtworzenia pruskiego warsztatu brązowniczego. Wykonano gliniane formy grotu włóczni, ostrzy sztyletów oraz modele ozdób z wosku: zapinek podkowiastych i kuszowatych, pierścionków, bransolet, a także igieł. Modele te zostały następnie zamoczone w specjalnym roztworze odtłuszczającym wosk, co było ważne dlatego, gdyż później moczone one były w bardzo rzadkiej glinie (bez odtłuszczenia glina po prostu spływała). Dalej modele obsypane zostały drobno zmielonym piaskiem formierskim, następnie znowu zamoczone w rzadkiej glinie, powtórnie obsypane piaskiem i tak kilkakrotnie do uzyskania odpowiedniej grubości formy. Wykonano także z mocno schudzonej gliny tygielki, w których miał zostać stopiony brąz. Powstało również kilka małych naczyń glinianych: czarek, miseczek i kubków. Nad wszystkimi działaniami czuwał kierownik pracowni Paweł Szymański.
Drugi wyjazd miał miejsce w dniach 31 marca-2 kwietnia. Uczestniczkami były: Alicja Dobrosielska, Magdalena Kobiałko, Patrycja Godlewska i Monika Sabljak. Celem warsztatów było odtworzenie wczesnośredniowiecznej ceramiki pruskiej. Powstało kilka czarek, średniej wielkości misek oraz dwa duże naczynia. Dokonano próby ulepienia naczynia zasobowego wysokości ok. 50 cm, ale brak czasu i napotkane trudności nie pozwoliły dokończyć pracy.

DZIAŁALNOŚĆ ARCHEOLOGICZNA

1. W dniach 23-29 kwietnia 2007 roku w miejscowości Pieczarki odbyły się ratownicze prace archeologiczne. Stanowisko odkrył w listopadzie 2006 roku dr Jerzy Marek Łapo (archeolog Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie), który nadzorował wykopaliska. Ekipa badawcza składała się w większości ze studentów historii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego należących do Towarzystwa „Pruthenia”.
Stanowiska rozmieszczone były na polu należącym do Eugeniusza Zawady. Wydobytą ceramikę wstępnie datowano na XVI wiek (dalsze badania wskazały na jego drugą połowę). Z trzech otworzonych wykopów pozyskano fragmenty garnków, pokrywek, dzbanów, trójnóżków, mis, talerzy, urynału, kafli miskowych i płytowych. Przedmioty te tworzą zwarty zbiór ceramiczny, charakterystyczny zarówno dla wiejskiego jak i miejskiego warsztatu garncarskiego. Pozyskano również materiał kostny i przedmioty żelazne. W trakcie prowadzonego równocześnie szlamowania uzyskano liczny zbiór szczątków ryb i roślin. Zdobyto tym samym bogaty materiał do analizy.
Badania zostały przeprowadzone w ramach dwuczłonowego projektu „Z garnkiem przy piecu. Rekonstrukcja umiejętności rękodzielniczych oraz zmian zachodzących w garncarstwie i kaflarstwie na Mazurach (XVI-XIX w.)”. Kontynuacją projektu były przeprowadzone w lipcu 2007 roku warsztaty ceramiczne.

2. Sprawozdanie wstępne z badań archeologicznych na wyspie jez. Świętego (Szwaderki, Gm. Olsztynek, stanowisko I, AZP 29-61/13) − W maju 2007 roku w trakcie spływu kajakowego zlokalizowano na wyspie jez. Świętego nieznane dotąd stanowisko archeologiczne z wczesnej epoki żelaza. Jednym z celów rekonesansu było potwierdzenie informacji o odnajdowaniu licznych fragmentów ceramiki na polach między Kurkami, Ząbiem, a Orzechowem oraz wypłukanych przez deszcze „urn” u ujścia Łyny do jez. Świętego i na bliżej nieokreślonej wyspie. Wzmiankę tę podał Max Toeppen wymieniając jako źródło informacji pastora z Kurek. Rekonesans na niewielkiej wyspie znajdującej się w centralnej części jeziora, pomiędzy zachodnim brzegiem i półwyspem od strony wschodniej, przyniósł pozytywny wynik. Na powierzchni terenu, głównie w kretowiskach, znajdowały się liczne fragmenty ceramiki pradziejowej. Znaleziono także 1 przepalony rdzeń krzemienny i fragment kości (ludzkiej).
W dniach 17-19 sierpnia 2007 r. przeprowadzono na wyspie wstępne badania rozpoznawcze na podstawie pozwolenia WKZ w Olsztynie nr 571/08. Stosowne pozwolenie na prowadzenie prac uzyskano także w Nadleśnictwie Nowe Ramuki, które w imieniu Skarbu Państwa zarządza tym obszarem. Kierownikiem badań był dr Arkadiusz Koperkiewicz a konsultantem badań dr Mirosław Hoffmann – kierownik działu archeologii Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. W pracach wzięli udział członkowie stowarzyszenia Pruthenia: dr Bogdan Radzicki, mgr Joanna Grzelak, Patrycja Godlewska, Grzegorz Pepłowski, oraz studenci Zakładu Archeologii UG w Gdańsku.
Prace rozpoczęto od wykarczowania krzaków i pokrzyw bujnie porastających teren wysepki. Założono dwa wykopy badawcze. Pierwszy usytuowano na południowym stoku schodzącym w kierunku jeziora, w miejscu gdzie na powierzchni zanotowano liczne fragmenty ceramiki. W wykopie 2 dokonano niezwykle ciekawego odkrycia, które zachęca do kontynuowania badań na tym stanowisku. W części południowo-wschodniej wykopu znajdowało się olbrzymie kamienne żarno nieckowate odwrócone do góry dnem. Po zadokumentowaniu wykop zabezpieczono folią i zasypano nie podejmując dalszej eksploracji. W miejscu znalezienia pozostawiono także żarno. Spowodowane to było brakiem możliwości czasowych i organizacyjnych na rozszerzenie obszaru badań.
Ogółem na stanowisku pozyskano 90 fragmentów ceramiki oraz 48 fragmentów kości zwierzęcych. Ze wstępnej analizy wynika, że większość materiału datować należy na wczesną epokę żelaza. Pośród ułamków ceramiki znajdują się także pojedyncze fragmenty naczyń średniowiecznych.
Badania na wyspie winny być bezwzględnie kontynuowane. Skłania do tego zarówno ranga odkrycia jak i zagrożenia dla obiektu. Stanowisko to było dotychczas nieznane. Położone jest jednak w miejscu, na które nie trudno jest się dostać. Istnieje realna możliwość zniszczenia go przez nielegalnych poszukiwaczy działających z wykrywaczami metalu. Oprócz podjęcia regularnych badań wykopaliskowych konieczne jest jak najszybsze objęcie prawną ochroną obiektu poprzez wpis do rejestru zabytków.

DZIAŁALNOŚĆ POPULARYZACYJNO-EDUKACYJNA

1. Już od kilku lat Towarzystwo „Pruthenia” organizuje na Zamku w Olsztynie otwarte wkłady z cyklu „Warsztaty bałtyjskie”, nad którymi pieczę sprawuje dr Mirosław Janusz Hoffmann. W roku sprawozdawczym odbyło się osiem wykładów:
18 stycznia − S. Szczepański, Ludowe postrzeganie pruskiej przeszłości na przykładzie badań z obszaru Pojezierza Iławskiego i dorzecza Drwęcy
15 lutego − A. Koperkiewicz, Jemiołowo, Olsztynek, Olsztyn − Najwarzniejsze odkrycia archeologiczne AD 2006
22 marca − K. Grążawski, Tak zwana częściowa okupacja ziemi chełmińskiej przez Prusów − głos w dyskusji
19 kwietnia − M. Wyczółkowski, Krzyżackie systemy obronne na terenie Barcji
17 maja − M. Radoch, Wsparcie militarne księcia Witolda przez Krzyżaków w wyprawach na Tatarów 1398-1399 w świetle źródeł zakonnych
18 października − C. Tryk, Sokolnictwo w Zakonie Krzyżackim – wybrane zagadnienia
15 listopada − A. Dobrosielska, Ukryci pomocnicy, szpiedzy, zwiadowcy... Postawy ludności pruskiej wobec najeźdźcy w świetle Kroniki Dusburga
6 grudnia − P. Muszyński, Wojskowość Prusów w XI-XIII wieku

2. Prezentacje multimedialne z zakresu dziejów i kultury Prusów w szkołach województwa warmińsko-mazurskiego – niestety w roku 2007 mieliśmy problem z skonstruowaniem grupy studentów, którzy chcieli uczestniczyć w tym projekcie edukacyjnym. W pierwszej połowie roku przygotowywał się do prezentacji student, który po kilku miesiącach zrezygnował z działalności w „Pruthenii”. Dopiero w nowym roku akademickim, tj. od października 2007 r. mogliśmy ponownie zacząć tworzyć grupę. Kilkukrotne spotkania odpowiedzialnej za projekt dr Izabeli Lewandowskiej i dr Bogdana Radzickiego pozwoliły na przygotowanie trójki studentów: Moniki Sabljak, Magdaleny Kobiałko i Szymona Marchlewskiego. Pierwsza (i jedyna w roku sprawozdawczym) prezentacja odbyła się 30 listopada 2007 r. w Szkole Podstawowej nr 34 w Olsztynie. Obejrzały ją dzieci z klasy V b i VI a. Studenci zostali pochwaleni przez nauczyciela za to, że prezentacja była przygotowana adekwatnie do wieku słuchaczy. Wydaje się koniecznym nakłonienie pozostałych studentów – kandydatów na członków Towarzystwa do czynnego zaangażowania się w tę formę popularyzacji wiedzy. Wraz z dr B. Radzieckim ustaliliśmy, że będzie to obowiązkiem każdego studenta ubiegającego się o członkostwo. W przeciwnym razie idea prezentacji multimedialnych wygaśnie wraz z ukończeniem przez obecnych członków zespołu studiowania na Uniwersytecie.

3. Warsztaty edukacyjne − dnia 27 maja 2007 r. zespół rekonstrukcji ceramiki zachodniobałtyjskiej w składzie: Szymon Marchlewski, Magdalena Kobiałko, Joanna Grzelak, Monika Sabljak, Alicja Dobrosielska, Tomasz Nowak, wyjechał do ośrodka „Wiatraki” pod Olsztynkiem. Celem było przeprowadzenie warsztatów dla dzieci w wieku od 8 do 9 lat z Warszawy, które przebywały tam na „zielonej szkole”. Warsztaty trwały cały dzień, dzieci podzielone zostały na dwie grupy 35 osobowe: jedna grupa pracowała do południa, druga w godzinach popołudniowych. Obie grupy przed przystąpieniem do lepienia, wysłuchały wykładu przeprowadzonego przez Alicję Dobrosielską przedstawiającego historię i kulturę pogańskich Prusów w zarysie. Duże zainteresowanie wzbudziły prezentowane podczas wykładu skóry zwierzęce, amulety, krajki i ozdoby. W tym czasie reszta grupy przygotowywała glinę, kruszywo oraz miejsca pracy dla dzieci. Lepienie odbywało się w grupach 5-7 osobowych, na każdą taką grupkę przypadał jeden instruktor. W trakcie pracy okazało się, iż sporo dzieci miało już do czynienia z gliną, więc lepienie w większości przypadków szło gładko i bez większych trudności. Jedynym większym problemem było nakłonienie dzieci do lepienia takich naczyń, jakie zostały im pokazane na slajdach, a nie tego, co same zechcą. Nie mniej jednak powstało kilka naczyń wzorowanych na pruskich i do nich podobnych.
 

Sprawozdanie sporządziła Sekretarz Towarzystwa Pruthenia
dr Izabela Lewandowska

 

 Powrót

© Towarzystwo Pruthenia